مطالب

Image

ملات

آشنایی با انواع ملات های ساختمانی

ملات های ساختمانی از نظر موارد استفاده‌ای که دارند به دو دسته ملات‌ های بنایی و ملات های اندود کاری تقسیم بندی می‌شوند.

ملات های بنایی آن دسته از ملات های ساختمانی هستند که وظیفه پخش و انتقال نیرو را در ساختمان انجام می‌دهند. متداول ترین انواع ملات های بنایی، ملات ماسه سیمان، ماسه آهک و باتارد است.

در ملاتهای اندود کاری مسئله تحمل بار مطرح نیست. این ملات ها برای ایجاد سطوح صاف، سطوح شیب دار و یا برای تزئینات ساختمان مورد استفاده قرار می‌گیرند. ملات ماسه سیمان، گچ، گچ و خاک، کاه گل، موزائیک، خاک سنگ و سیمان، پودر سنگ و سیمان، پودر سنگ-خاک سنگ و سیمان از متداول ترین انواع ملات های ساختمانی اندودکاری به شمار می‌روند.

روش تعیین میزان مصالح مصرفی در یک متر مکعب ملات

آگاهی از میزان مصالح مصرف شده در هر واحد کار، از اساسی ترین مراحل تهیه آنالیز قیمت ها است. به طوریکه تجربه نشان می‌دهد، بهترین روش برای این کار اندازه گیری مستقیم از کارهای در دست اجرا است. در مورد ملات های ساختمانی روش اندازه گیری مستقیم این امکان را می‌دهد که اولاً مقادیر به دست آمده با شرایط واقعی کار مطابقت داشته باشد و ثانیاً برآورد هزینه کار با دقت کافی انجام شود.

روش ساخت ملات ها

ملات های ساختمانی را می‌توان با مخلوط کن‌های مکانیکی و یا با دست ساخت. استفاده از مخلوط کن‌های مکانیکی هنگامی اقتصادی است که اولاً حجم کار بسیار زیاد باشد و ثانیاً ملات ها پس از ساخته شدن بلافاصله مصرف شوند. اما طبق تجربه، چنین حالتی کمتر پیش می‌آید و غالباً کارها به نحوی است که استفاده از مخلوط کن مکانیکی مقرون به صرفه نیست. لذا ساخت ملات ها عملاً بیشتر به وسیله دست صورت می‌گیرد و از این نظر برای آنالیز قیمت ها نیز ساخت ملات به وسیله دست ملاک عمل قرار می‌گیرد.

محل تهیه ملات ها

ملات های ساختمانی را بسته به حجم کار و مشخصات ملات از نظر سرعت گیرش به دوصورت پای کار و در خارج از ساختمان می‌سازند.

ملات گچ، گچ و خاک و دوغاب گچ را به علت سرعت گیرش زیاد و دوغاب‌های ماسه سیمان، سیمان و خاک سنگ، دوغاب آهک و … را بعلت اینکه در حجم های کم ساخته می‌شوند، در پای کار می‌سازند. ذکر این نکته ضروری است که دوغاب آهک با شیره آهک تفاوت دارد. شیره آهک برای تهیه ملات های باتارد و یا ماسه آهک مورد استفاده قرار می‌گیرد و اکثراً در حجم های زیاد و با مشخصات استاندارد شده تهیه می‌شود. در حالیکه دوغاب آهک را برای اندودهای استثنایی و بطور خیلی محدود مورد استفاده قرار می‌دهند از اینرو در حجم های بسیار کم تهیه می‌شود.

به غیر از ملات های ذکر شده در بالا، بقیه ملات های ساختمانی بسته به مقدار مصرف در حجم های مختلف و در خارج از ساختمان تهیه می شود و سپس به پای کار حمل می‌شود.

نکاتی درباره ملاتها و نحوه ساختن آنها

  1. از نظر نحوه خودگیری، ملات‌ها به دو دسته هوایی و آبی دسته‌بندی می‌شوند.
  1. خاصیت چسبندگی در ملات باید حداکثر یکی دو ساعت پس از مصرف در ملات ظاهر شده وپس از ده الی دوازده ساعت به حداکثر خود برسد.
  1. ملات باید نفوذ پذیر باشد تا بتواند در قطعات مجاور خود نفوذ کرده وموجب چسبیدن آنها بخود بشود.
  1. ملات باید بتواند در مقابل نیروهای فشاری و کششی ساختمان به اندازه کافی مقاوم باشد.
  1. حداقل مقاومت فشاری و کششی ملات باید مساوی ضعیف‌ترین عضو ساختمان باشد زیرا حداکثر مقاومت یک سازه مساوی با توان باربری ضعیف‌ترین عضو آن سازه می‌باشد.
  1. ملات از دو قسمت اصلی تشکیل می‌شود: چسب (سیمان،گچ) که دارای حجم کمی بوده و جسم پر کننده (ماسه،خاک)که تقریباً در حدود ۸۰ درصد حجم ملات را تشکیل می‌دهد.
  1. ملات‌ها را می‌توان به دو گروه ملات‌های زودگیر که ماده چسبنده آن گچ می‌باشد و ملات‌های دیرگیر تقسیم کرد.
  1. ملات‌های زودگیر بسیار زود گیر بوده بطوریکه پس از ۳ الی ۴ دقیقه بعد از آنکه با آب مخلوط شدند شروع به سخت شدن نموده وبعد از آن ۱۰الی ۱۵ دقیقه پس از مصرف عمل سخت شدن آنها به پایان می‌رسد (بیشتر در تیغه های ۵ سانتیمتری استفاده میشود).
  1. ملات گچ و خاک:

۹-۱ ملات گچ وخاک پر مصرف‌ترین انواع ملاتهای زود گیر می‌باشد.

۹-۲ خاک مورد مصرف در این ملات خاک رس است که باید سرند شود.

۹-۳ نسبت گچ و خاک در این نوع ملات ۵۰ درصد خاک و ۵۰ درصد گچ می‌باشد. به نسبت زودگیر بودن یا دیرگیرتر بودن گچ ممکن است درصد خاک بیشتر یا کمتر از ۵۰ درصد باشد هر قدر گچ زود گیرتر باشد ویا به اصطلاح کارگاهی هر قدر گچ تر باشد باید خاک مورد مصرف در ملات گچ وخاک بیشتر باشد.

  1. وجود خاک در ملات گچ وخاک اولاً ملات را پلاستیک‌تر می‌نماید در ثانی ملات را دیرگیرتر می‌کند.
  1. مورد مصرف ملات گچ و خاک علاوه بر تیغه‌های ۵ سانتیمتری، در زیرسازی سفیدکاری نیز استفاده میشود.
  1. در مورد استفاده از ملات گچ و خاک برای زیر سازی سفیدکاری بدین طریق عمل می‌کنند که روی دیوار آجری را قبلاً شمشه‌گیری کرده و بین فاصله‌های شمشه‌گیری را با ملات گچ و خاک پر می‌نمایند.
  1. علت پاشیدن گچ وخاک درون آب آن است که تمام ذرات گچ در مجاورت آب قرار گیرد.
  1. از ملات گچ وخاک در طاق ضربی نیز استفاده می‌شود.
  1. مصرف ملات گچ و خاک فقط در مناطقی که رطوبت هوا زیاد نیست و اصولاً آب و هوا خشک است مجاز می‌باشد و در شهرهای مرطوب (جاهای مرطوب) این ملات به سرعت رطوبت هوا را گرفته و فاسد می‌شود.
  1. بعلت زودگیر بودن، ملات گچ و خاک را باید به میزان کم ساخت.
  1. زمان ریختن خاک به داخل آب تا پایان مصرف آن حداکثر از ۱۰ الی ۱۵ دقیقه تجاوز ننماید.
  1. بهترین آزمایش برای میزان پراکندگی خاک درون گچ، رنگ یکنواخت آن می‌باشد. باید دقت نمود که رگه‌های سفید گچ و یا رگه‌های سیاه خاک در مخلوط موجود نباشد.
  1. اگر در محلی از ساختمان احتیاج به ملاتی داشته باشیم که از ملات گچ و خاک زودگیرتر باشد از ملات گچ استفاده می‌نمایند و یا اگر رنگ سفید ملات برای ما مطرح باشد باز هم از ملات گچ استفاده می‌نمائیم.
  1. ملات گچ از پاشیدن گچ در آب بدست می‌آید.
  1. ملات گچ پس از ۱۰ دقیقه شروع به خودگیری می‌کند و پس از ۲۵ دقیقه خودگیری آن پایان می‌پذیرد.
  1. دوغاب گچ باید قبل از ۱۰ دقیقه و ملات آن پیش از ۲۵ دقیقه به مصرف برسد.
  1. گچ مورد استفاده در ملات گچ،گچ الک شده است.
  1. پس از اتمام عملیات اندودکاری یک لایه نازک از ملات گچ کشته را که دارای سرعت خودگیری کمتری است بر روی سطح دیوار وسقف اندود می‌نمایند.
  1. ملات کاهگل از اختلاط ۴۰ تا ۴۵ کیلو کاه زرد مرغوب در ۱٫۸۰ مترمکعب خاک رس و افزودن تدریجی حدود ۴۰۰ لیتر آب و ورز دادن مخلوط حاصل می‌شود.
  1. برای ساختن ملات کاهگل بعد از درست کردن این مخلوط، مخلوط باید ۱تا ۲ روز بماند و دوباره ورز داده شود.
  1. رنگ خاک رسی که گرافیت داشته باشد خاکستری است.
  1. خاک رسی که بدون اکسید آهن باشد سفید رنگ است.
  1. رنگ خاک رسی که اکسید آهن سه ظرفیتی داشته باشد سرخ است.
  1. رنگ خاک رسی که کربن داشته باشد تیره است.
  1. خاک رسی که اکسید آهن دو ظرفیتی داشته باشد کبود است.
  1. برای جلوگیری از ترک خوردن گل به آن کاه اضافه می‌نمایند.
  1. برای پایین آوردن درجه انجماد ملات در زمستان و جلوگیری از سبز شدن و رشد علف در آن نمک طعام به آن اضافه می‌کنند.
  1. گل نیمچه کاه دارای کاه کمتری است.
  1. برای هر متر مکعب ملات کاه گل حدود ۵۰ کیلوگرم کاه لازم است.
  1. برای ساخت سیم گل، دانه‌های کاه را می‌کوبند سپس ریز شده آن را با خاک مخلوط می‌کنند.
  1. گاهی از پوست خرد شده‌ی برنج به جای کاه استفاده می‌کنند و به این اندود فَل گل می‌گویند.
  1. برای اینکه رنگ قهوه‌ای خاک روشن‌تر شود به اندود، خاکستر چوب اضافه می‌کنند.
  1. در استفاده از ملات گل حداقل عرض دیوارها ۸۰ سانتی متر است.
  1. مرغوبترین ورایج‌ترین ملات مورد استفاده در ساختمان ملات ماسه سیمان است.
  1. در ساخت ملات ماسه سیمان از ماسه شسته و سیمان استفاده می‌شود.
  1. مقدار سیمان مورد مصرف در ملات ماسه سیمان بین ۳۰۰ الی ۶۰۰ کیلوگرم در متر مکعب است.
  1. در ملات ماسه سیمان میزان خاک موجود (ریزدانه) در ماسه نباید از ۵ درصد حجم آن تجاوز کند.
  1. متداول‌ترین نسبت ماسه وسیمان در کارگاه‌ها یک قسمت حجمی سیمان و۵ قسمت حجمی ماسه است.
  1. ملات ماسه سیمان را باید به مقدار کم ساخت بطوری که از زمان مخلوط کردن دانه با آب تا پایان مصرف آن حداکثر بیش از ۲ ساعت طول نکشد.
  1. اگر ملات ماسه سیمان را با ملات ساز درست می‌کنیم حداقل ملات در حدود ۳ دقیقه باید درون ملات ساز بچرخد.
  1. اگر ملات را با دست (روش دستی) درست می‌کنیم ابتدا باید سیمان و ماسه را با بیل دو بار برگردان نمود.
  1. بهترین آزمایش تشخیص برای پراکندگی یکنواخت سیمان در ماسه رنگ یکنواخت آن می باشد.
  1. رنگ ملات ماسه سیمان باید متمایل به رنگ سبز باشد.
  1. باید حتماً از ساختن آخوره (آبخوره) خودداری نمائیم. زیرا آخوره دانه‌های سیمان را که سبک‌تر وریزتر بوده همراه آب شسته و به قسمت‌های پایین ملات برده و یکنواختی سیمان را در ملات از بین می‌برد و باعث ناهماهنگی ملات می‌گردد.
  1. ملات‌های آهکی در ایران پیشینه‌ی ۳۰۰۰ ساله دارد.
  1. ملات گل آهک ارزان‌ترین وضعیف‌ترین ملات است واستانداردی برای آن تعیین نشده است.
  1. ماده چسبنده در ملات گل آهک، آهک شکفته می‌باشد.
  1. ملات گل آهک یک ملات آبی است و برای رسیدن به مقاومت مطلوب باید در مجاورت رطوبت قرار گیرد.
  1. میزان آهک مورد نیاز در ملات گل آهک حدود ۳۰۰ کیلوگرم در متر مکعب است.
  1. شفته همان ملات گل آهک است که به آن قلوه‌های سنگ اضافه می‌کنند.
  1. از شفته بیشتر در پی سازی یا زیر سازی راه‌ها استفاده می‌شود.
  1. به شفته پر آهک شفته تیزان هم گفته می‌شود.
  1. شفته تیزان برای جاهایی که نیاز به پی قوی و با استحکام بیشتر باشد بکار می‌رود.
  1. ملات گل آهک و شفته آهکی در هوای گرم ومرطوب سریعتر می‌گیرد ومقاوم‌تر می‌شود.
  1. اگر در ملات گل آهک بجای خاک از ماسه کفی استفاده شود به آن ملات ماسه آهک گفته می‌شود.
  1. از ملات ماسه آهک برای سطوحی که در جوار رطوبت هستند هم می‌توان استفاده کرد.
  1. آهک مورد نیاز در ملات ماسه آهک ۳۰۰ الی ۴۰۰ کیلوگرم در مترمکعب ماسه است.
  1. ملات ماسه آهک بیشتر در دیوار چینی کاربرد دارد.
  1. ملات ماسه آهک تا چندین روز باید مرطوب نگهداشته شود در غیر اینصورت فعل وانفعالات شیمیائی آهک در ملات مذکور متوقف شده وملات می‌سوزد.
  1. ملات باتارد از اختلاط ماسه وآهک وسیمان تهیه می‌شود.
  1. ملات باتارد برای پوشش سطوح داخلی فضاهای نمناک ومرطوب مناسب است.
  1. در نمای خارجی ساختمان نیز از ملات باتارد استفاده می‌شود.
  1. ملات باتارد تا یک ساعت پس از تهیه قابل مصرف است.
  1. ملات باتارد در قشرهای نازک نسبت به ماسه سیمان بهتر پرداخت می‌شود.
  1. در ملات باتارد میتوان از آهک کفی که دارای ریزدانه بیشتری است نیز استفاده کرد.
  1. مقدار سیمان موردنیاز در ملات باتارد ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم است ومیزان آهک در حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلوگرم در متر مکعب است.
  1. ملات باتارد ظرف ۴۸ ساعت پس از مصرف سفت وسخت می‌شود.
  1. ملات ساروج از مخلوط کردن گرد آهک شکفته با خاک رس، خاکستر، مغزنی(لویی) یا موی بز وترکیب این مخلوط با آب درست می‌شود.
  1. ساروج ملاتی آبی است.
  1. از ملات ساروج در آب انبارها، پی ها و بندها(سدهای) آبی استفاده می‌شود.
  1. خاکستر دارای مقدار زیادی کربن است که به ترکیب شیمیایی بهتر وسختی ملات ساروج کمک می‌کند.