مطالب

Image

گودبرداری

اصول گودبرداری و ايمنی گود

گودبرداری و ایمن سازی

گودبرداری يكي از كارهای پيچيده و خطرناك مهندسی به شمار مي رود كه به منظور حفظ جان انسان های داخل و خارج از گود، ساختمان های مجاور و فراهم آوردن شرايط ايمن و مطمئن جهت انجام كار مي بايستی ديواره های آن بوسيله سازه های نگهبان مهاربندی و پايدار سازی شود.

سازه های نگهبان انواع مختلفي دارد كه با توجه به نوع خاك، عمق گودبرداری و حساسيت ساختمان های مجاور گود انتخاب و توسط افراد دست اندر كار پروژه های گودبرداری ساختمانی كه هريك وظايف و مسئوليت های مشخصی دارند اجرا و توسط اشخاص و سازمان های ذيربط نظارت مي شود. اجرای عمليات گودبرداری نيازمند بكارگيری تمهيداتی در حين، قبل و بعد از انجام كار می باشد كه بكارگيری آنها مي تواند از بروز حوادث گودبرداری جلوگيري كند.

تعاريف گودبرداری

گودبرداري يكي از فعاليتهای عمرانی است كه به منظورهای مختلف مثل تخريب و گودبرداري يك ساختمان فرسوده براي ساخت مجدد، رسيدن به تراز بكر، حفاظت فوندانسيون ها در برابر يخبندان، احداث كانالها، مخازن زير زميني و احداث پاركينگ انجام ميشود. گودبرداری به هر گونه حفاری و خاكبرداری در تراز پايين تر از سطح طبيعی زمين يا در تراز پايين تر از زير پي ساختمان مجاور اطلاق مي شود.

انواع گودبرداری

گودبرداری ها به دو گروه كلي حفاظت شده يا مهاربندی شده و حفاظت نشده يا مهاربندی نشده تقسيم می شوند. بايد توجه داشت در گودبرداری هاي حفاظت نشده يا مهاربندی نشده پايداری شيب ها يا جداره های قائم گودبرداری ها در خاك های چسبنده بدون هيچ گونه مهاربندی توسط شرايط مكانيكي خاك تامين مي شوند.

مسائل ايمني ساختمانهاي مجاور قبل از گودبرداري

قبل از انجام گودبرداري بايد موارد ذيل با ايجاد هماهنگي لازم با مالكين يا ساكنين ساختمان هاي مجاور بررسي و انجام پذيرد.

  1. هشدار هاي كافي درخصوص خطرات ناشي از تخريب به ساكنين ساختمان هاي مجاور داده شود و تمهيدات لازم درخصوص عدم سكونت درفواصل نزديك مرز گودبرداري را بر ايشان فراهم نمود. حتي المقدور مكان ديگري را براي سكونت ساكنين ساختمان هاي مجاور پيش بيني و آنجا را خالي از سكنه نمود. همچنين لوازم و وسايل ارزشمند و سنگين را تخليه يا به قسمت هاي ديگر ساختمان كه فاصله كافي از مرز گودبرداري دارد منتقل گردد.
  2. در ساختمان هاي مجاور بررسي هاي لازم درخصوص احتمال نشست، ايجاد ترك، حركت ديوار هاي مرزي، تغييرشكل چارچوب درها و پنجره ها و يا ريزش سقف به عمل آيد و در صورت نياز ديوار هاي جديد از سمت داخل ساختمان دركنار ديوار مرزي، مقاوم سازي ديوار از طريق اجراي ديوار بتن مسلح و پلاستر سيماني، اجراي ديوار پركننده در بازشو هاي ديوار مرزي، بندكشي ديوار هاي مرزي و نصب شمع هاي مناسب زير تير هاي سقف در مكان هاي مناسب در داخل ساختمان مجاور به اجرا در آيد.
  3. باكسب مجوز از مراجع ذيربط تابلو هاي هشداردهنده لازم براي عدم عبور عابرين و عدم پارك يا عبور خودرو در اطراف محوطه گودبرداري را در مكان هاي مناسب نصب كرد. حصاركشي مناسب با وزن كم در اطراف ديواره گودبرداري در فواصل مناسب ايجاد شود و حتي المقدور ديوارهاي سنگين اطراف گود را قبل از گودبرداري تخريب كرد.
  4. قبل از انجام گودبرداري بايد حتي المقدور كليه چاه هاي فاضلاب واقع درساختمان هاي مجاور شناسايي گردد. چنانچه فاصله چاه هاي موجود از مرز گودبرداري كمتر از عمق نهايي گودبرداري است و تراز آب چاه ها بالاتر از تراز نهايي كف گودبرداري است ، نسبت به تخليه چاه و جلوگيري از ريختن مجدد آب به درون آن ها اقدام نمود. چاه هاي فاضلاب واقع در اين فاصله بايد با مصالح مناسب پر و در فاصله دورتر چاه هاي جديد حفر و مسير لوله هاي فاضلاب منتهي به چاه هاي پر شده مسدود و سيستم جديد انتقال فاضلاب اجرا و فاضلاب به چاه هاي جديد منتقل شود.
  5. كانال ها، جداول، آبرو ها و تأسيسات انتقال آب و فاضلاب كنار معابر مجاور گودبرداري شناسايي و چنانچه احتمال ريزش آب به درون ديوار گودبرداري وجود دارد با ايجاد عايق مناسب آب بند گردند.
  6. باغچه هاي ساختمان مجاور شناسايي و راهكار مناسب براي جلوگيري از آبياري غرقابي آن ها پيدا گردد.
  7. مسير عبور كليه شريانهاي حياتي از قبيل خط گاز، آب، برق فشارقوي يا ضعيف، تلفن، فيبر نوري و اينترنت و ... و مسيرعبور آن در معابر مجاور گودبرداري با استعلام از مراجع ذيربط، شناسايي و چنانچه از مجاور مرز گودبرداري عبور مي نمايند احتياط هاي ايمني مضاعفي را پيش بيني نمود.
  8. قبل ازهرگونه تخريب و گودبرداري، ساختمان هاي مجاور را در برابر خطرات مالي و جاني و مسئوليت مدني و شخص ثالث و . . . بيمه نمود.

مسائل ايمني كارگاه درحين گودبرداري

در هنگام گودبرداري بايد موارد ايمني ذيل به مورد اجرا در آيد:

  1. تخريب و گودبرداري تحت نظارت مهندس ناظر يا دستگاه نظارت ، توسط مجري ذيصلاح صورت پذيرد.
  2. در همه حال شخصي جهت بررسي وضعيت ايمني موجود و مراقبت دائم از ديواره گودبرداري و اعلام هشدار به كارگران جهت فرار از خطر، پناه گرفتن و يا هرگونه عكس العمل مورد نياز گمارده شود. حتي المقدور دركارگاه سيستم آژير مناسبي جهت اعلام خطر و هشدار به كارگران و ساكنين ساختمان هاي مجاور نصب گردد.
  3. بطور روزانه آمار كارگران كارگاه به صورت دقيق با مشخصات سجلي ، آدرس و تلفن تماس در دفاتر مخصوص ثبت گردد.
  4. درحين گودبرداري بايد روش هاي مرحله اي طراحي شده عيناً اجرا گردد درهيچ مرحله اي از گودبرداري و اجراي سازه نگهبان نبايد ديواره گودبرداري براي مدت زمان طولاني رها گردد و سرعت پي درپي مراحل انجام كار بايد حفظ گردد.
  5. گودبرداري به صورت مرحله اي به شكلي كه در نقشه هاي اجرايي آمده با استفاده از ماشين آلات مخصوص يا روش دستي انجام پذيرد.
  6. درهنگام گودبرداري و نصب سازه و پس از آن بايد بطور مداوم ساختمان هاي مجاور و معابر اطراف مورد بازرسي قرارگيرد. ايجاد ترك يا افزايش ابعاد آن در ديواره، سقف و كف ساختمان هاي مجاور و معابر اطراف و تحت فشار قرارگرفتن يا رهايي از پيش فشار هاي درب ها و چهارچوب ها ، شكستن يا ترك برداشتن شيشه ها ، نشست يا تورم خاك ، موزاييك يا كف پوش روي زمين ، ديوار يا سقف ، ايجاد صدا هاي شكستگي عناصر سازه اي و غيرسازه اي ساختمان مجاور گودبرداري ممكن است به دليل حركت زمين باشد. درچنين مواردي بايد مسأله به فوريت مورد بررسي قرارگيرد. ضعف عناصري از سازه نگهبان كه مي تواند در بروز اين مسأله مؤثر باشد را شناسايي و نسبت به تقويت سازه نگهبان از طريق تقويت آن عناصر يا اضافه نمودن عناصر جديد اقدام نمود.
  7. چنانچه رنگ خاك بخشي از ديواره گودبرداري تيره تر از رنگ بقيه خاك ساختگاه باشد، مي تواند نشان دهنده وجود حفره ها يا چاه هاي فاضلاب درحوالي مرز گودبرداري باشد و احتمال ايجاد عدم پايداري درآن نواحي بيشتر خواهد بود. لذا بسته به نوع پديده مشاهده شده بايد راهكار هاي پايدارسازي تكميلي براي آن ناحيه درنظر گرفت.
  8. چنانچه درطول مدت زمان گودبرداري يا پس از آن درصد رطوبت قسمتي از ديواره ي گود افزايش يابد يا آب از بخشي از ديوار به داخل گود فرو ريزد نشان دهنده وجود منبعي است كه عامل ايجاد اين رطوبت بوده است. احتمالاً وجود چاه هاي جذبي ، نشت آب از شبكه ي آب يا فاضلاب ، وجود باغچه هاي درحال آبياري يا عبور آب هاي زيرزميني از ميان لايه هاي درشت دانه بوده كه به نحوي به منبع آب مرتبط است. دراين صورت احتمال كاهش پايداري ديواره ي گود زياد است و بايد راهكار هاي مناسب درحذف منبع ايجاد رطوبت به كار رود و افزايش فوري ظرفيت سازه نگهبان بطور موضعي در همان ناحيه در دستوركار قرارگيرد.
  9. چنانچه در هنگام نصب سازه نگهبان يا پس از آن يكي از عناصر سازه اي مانند يك ديوار، مهار پشت بند، تير، ستون ، شالوده ستون ها يا شالوده تأمين كننده نيرو هاي فشار مقاوم و يا عناصر افقي كاهش دهنده طول كمانش جانبي پشت بند ها به حالت حدي يا كمانش يا گسيختگي خود برسد ، نشان دهنده اعمال نيرو هاي بيش از ظرفيت سازه نگهبان است كه دراين موارد بايد سريعاً مسأله را بررسي و تقويت سازه نگهبان به مورد اجرا قرار گيرد.
  10. از استقرار اتاقك ، كانكس ، محل سكونت يا استراحت نگهبان يا كارگران و يا انبار مصالح در مجاور گودبرداري اجتناب و براي اين موارد مكاني كه داراي فاصله مناسب از مرز گودبرداري است در نظر گرفته شود.
     
  11. سيستم روشنايي كامل براي مكان گودبرداري ساختگاه تأمين شود و در شب كليه قسمتهاي كارگاه با نور كافي روشن گردد به نحوي كه خرابي احتمالي هر قسمت از سازه نگهبان يا ديواره گودبرداري را بتوان از بيرون گود به خوبي مشاهده نمود.
  12. يك خودرو مجهز به لوازم كمك هاي اوليه در محل پروژه آماده باشد تا بتوان در صورت بروز سانحه نسبت به مداواي مصدومين يا انتقال آنان به مراكز درماني اقدام نمود.
  13. حتي الامكان در زمان شب و هنگام بارندگي از خاكبرداري در مجاور مرز گودبرداري خودداري گردد. در صورتي كه خاكبرداري در چنين مواردي الزام است ، خاكبرداري در حضور و نظارت مهندس ناظر انجام گيرد.
  14. عمليات جوشكاري ، ساخت و نصب سازه نگهبان توسط كارگران داراي مهارت فني انجام پذيرد. همواره حتي پس از اتمام اجراي سازه نگهبان ، تعدادي كارگر داراي مهارت فني آماده كار و مجهز به كليه تجهيزات مورد نياز جهت نصب يا تقويت عناصر سازه نگهبان در دسترس باشند.
  15. در مواقع بارندگي چنانچه بخشي از ديواره گود در معرض بارندگي قرار داشته و ديوار توكار سازه نگهبان در آن قسمت تكميل نشده باشد ضروري است با پوشش آب بند پلاستيكي مناسب تا كف گود تا قسمتي كه از نفوذ آب به ديوار و پاي آن جلوگيري نمايد پوشانده شود.
  16. هنگامي كه گودبرداري و ساخت سازه نگهبان در تراز زيرسطح آب زيرزميني مدنظر است بايد روش هاي گودبرداري و ساخت سازه نگهبان را متناسب با وضعيت و با در نظرگرفتن روش هاي زهكشي و پايين انداختن تراز آب ، شمع كوبي ، سپركوبي و ... اقدام نمود. حتي المقدور بايد از روش هاي اجراي ديوار درجا در چنين مواردي صرف نظر نمود. دراينگونه موارد سريعاً افراد ساكن در ساختمان ها بايد ساختمان را تخليه و در اولين فرصت با در نظر گرفتن كليه جوانب احتياط لوازم ارزشمند و اثاثيه سنگين از نقاط نزديك به مرز گودبرداري دور گردد.

خطرات موجود در حفاري و گودبرداري

  1. ريزش ديواره ها و سقوط آوار ( مهمترين و پرريسك ترين خطر در محيط هاي حفاري و گودبرداري مي باشد )
  2. خفگي ناشي از كمبود اكسيژن
  3. خطرات ناشي از برخورد و ايجاد صدمات به تأسيسات زير زميني همانند گاز، برق ،آب و ...
  4. مسموميت ناشي از استنشاق بخارات و گازهاي سمي
  5. سقوط از ارتفاع

نکات مهم نظارتی ویژه مهندسان ناظر ساختمان


الف - باز دید از محل اجرای عملیات ساختمانی و کسب اطلاعات ضروری و صدور دستور های لازم
ب- بررسی نقشه ها و انطباق آنها
ج - کنترل صلاحیت فنی عوامل اجرایی ساختمان
د - کنترل ابعاد و اندازه ها:

د-1- انطباق ابعاد پیرامونی ساختمان،درج شده در نقشه های مصوب با ابعاد زمینی که توسط مالک مشخص می شود و تنظیم و امضای صورتجلسه مغایرتها(در صورت وجود) با مالک
د- 2 - کنترل ابعاد گودبرداری و صدور دستورالعمل کتبی برای حفاظت گود و ابنیه و تاسیسات مجاور
د - 3 - کنترل ابعاد پی و سازه پی و انطباق آن با نقشه های اجرایی
د - 4 - کنترل رعایت ضوابط شهرداری در مورد استقرار ساختمان و ارتفاعات آزاد
د - 5 - کنترل ترازها
د - 6 - کنترل سطح اشغال ساختمان
د - 7 - کنترل طول پیش آمدگی ها و ارتفاع آنها از کف معبر و مقایسه آن با مقادیر مجاز
د - 8 - کنترل سطح زیربنای پارکینگها،راهروها،چال آسانسورها،پلکانها،حیاط خلوت ها،فضا های باز،فضاهای اختصاصی،انباری و سایر سطوح دارای کاربری معین
د - 9 - کنترل شیب رامپ ها و پله ها و پاگردها
د - 10 - کنترل راه های دسترسی و ورودی ها به محوطه و به ساختمان
د - 11 - کنترل محل اجرای دیوارهای خارجی
هـ - کنترل مشخصات فنی :
ه - 1 - بررسی وضعیت کلی خاک محل
ه - 2 - انطباق مقاطع اعضای سازه ای با نقشه های اجرایی
ه - 3 - کنترل ابعاد و مشخصات مصالح و مواد مصرفی
ه - 4 - کنترل کیفیت اجرای سازه
ه - 5 - کنترل جا گذاری داکت ها و رایزرها
و - کنترل جزئیات ساختمانی:
و - 1 - کنترل قائم بودن دیوارها،شیب شیروانی ها و زوایای اجزای ساختمان نسبت به هم
و - 2 - کنترل نحوه اجرای فرش کف ها،شیب بندی ها،اندودها،سنگ کاری ها،کف پله ها،نماسازی ها و عایق کاری رطوبتی و نظایر آن
و - 3 - کنترل ابعاد و محل قرارگیری درب ها و پنجره ها
ز - کنترل ضوابط ایمنی در حین اجرا و ابلاغ رفع نواقص ایمنی به مالک