مطالب

Image

گچ

گچ یک ماده معدنی فراوان می باشد که از میلیون ها سال پیش به دلیل تبخیر دریاچه های شور و دریاهای سطحی و کم عمق به صورت لایه های رسوبی تشکیل شده است.

شواهد نشان مي دهد که قدمت برخي از آثار گچي بجا مانده در فلات آناتولي و سوريه به ۹۰۰۰ سال قبل باز مي گردد. همچنين ثابت شده است كه تمدن هاي سومري، آشوري، مصري، يوناني و رومي كه در سرزمين هاي نزديك به هم حكومت مي كردند و قطعا با يكديگر تعامل داشته اند نيز از آن به عنوان مصالح ساختماني استفاده مي كرده اند.

استفاده بشر از سنگ گچ به عنوان اندود گچي و جهت سفيدكاري ديواره مقبره ها به بيش از پنج هزار سال پيش در كشور مصر مي رسد كه با حرارت دادن سنگ گچ در كنار آتش آن را به پودر تبديل نموده و سپس با مخلوط نمودن پودر حاصله با آب براي روكش آجر و سنگ استفاده مي كردند.

بيشترين مصرف گچ براي سطوح داخلي ساختمان بود ولي از قرن ۱۶ ميلادي به بعد گچ كارها مهارت هاي خود را توسعه دادند و در زمينه دكورسازي و كارهاي هنري با گچ توانايي هاي ارزشمندي پيدا نمودند. آنها توانستند بر روي سطوح گچي، ديوارها و سقف ها، نقش های زیبایی از انواع گل ها، شاخه هاي درختان، ميوه ها و حتي طرح آلات موسيقي را ايجاد کنند. برخي از بهترين نمونه هاي اين طرح ها توسط گچ استاكو در خانه هاي جورجيان در جمهوري ايرلند كار شده است. طرح هاي گچي بر روي سقف خيلي قديمي نيستند اگر چه هنوز در برخي خانه هاي قديمي نوارهاي گچي برجسته در دور تا دور سقف و يا طرح هايي به دور چراغ مركزي سقف ديده مي شود ولي اين آثار عمر خيلي بلندي ندارند. امروزه هنوز برخي شركت ها در زمينه ايجاد طرح هاي سنتي و قديمي بر روي سطوح گچي فعال هستند. اين فعاليت توسط استادكاران ماهر بر روي سقف منازل افراد مهم و يا كليساها انجام مي شود.

منبع تولید گچ

گچ از پختن و آسیاب کردن سنگ گچ بدست می‌آید. سنگ گچ از گروه مصالح ساختمانی کلسیم دار است که به طور وفور در طبیعت یافت می‌شود وتقریبا در تمام نقاط روی زمین وجود دارد و از لحاظ فراوانی در طبیعت در ردیف پنجم می‌باشد. در ایران هم تقریباً در تمام نقاط کشورایران مخصوصاً در کویر مرکزی از جمله سمنان و اطراف تهران – جاجرود – آذربایجان – اطراف مشهد و غیره یافت می‌شود.

تاریخچه گچ در ایران

يكي از پديده هاي هنري در معماري بي همتاي ايران، هنر گچ بري است كه در كاوش هاي باستان شناسي نمونه ها و نشانه هايي از رواج اين هنر در روزگار ساساني به دست آمده است. بطور كلي آثار گچ بري را در دوره هاي مختلف ايران مي توان مشاهده كرد. براي نمونه در دوره سلجوقي مسجد جامع ساوه و مسجد علويان در همدان، در دوره ايلخاني به بقعه بايزيد بسطامي در بسطام، در دوره تيموري به بقعه شيخ احمد جامي در تربت جام، در دوره صفويه به كاخ عالي قاپو در اصفهان، در دوره زنديه به عمارت كلاه فرنگي در شيراز و در دوره قاجار به كاخ گلستان در تهران مي توان اشاره نمود.

مقاومت گچ در مقابل آب

گچ در مقابل آب و رطوبت مقاومت نکرده و بسیار ضعیف است و لایه‌های سفید کاری اگر در مجاورت رطوبت قرار بگیرند طبله کرده و بصورت جدا از هم در دیوار ظاهر می‌شود و البته پس از آنکه رطوبت از بین رفت و محل خشک شده گچ طبله شده بحالت اولیه خود برنمی‌گردد بهمین علت از بکار بردن گچ در مکان‌هایی که با آب در تماس است مانند توالت ها- حمام‌ها و آشپزخانه باید خودداری کرد وهمچنین از بکار بردن ملات گچ واندود گچ و خاک و سفید کاری به وسیله گچ در ساختمانهایی که در مناطق مرطوب قرار دارند باید خود داری نمود مانند مناطق شمالی ایران. در این نوع مناطق برای سفید کاری ساختمان از سیمان سفید و یا آهک استفاده می‌نمایند.

زمان گيرش

 ۶۷ تا ۸۸ گرم گچ در يك ليتر آب حل مي شود. حداقل زمان گيرش گچ ساختماني ۴ دقيقه و حداكثر آن ۸ يا ۱۰ دقيقه است. همچنين كمينه زمان گيرش گچ اندود ۸ دقيقه و بيشينه آن،۶۰ دقيقه مي‌باشد. جهت اندازه گيري زمان گيرش، از دستگاه ويكات كه در بخش سيمان شرح داده شد، استفاده مي‌كنيم. اگر از سوزن Vicat استفاده مي‌كنيم، طبق آيين نامه ASTM آمريكا، مخلوط بايد دانه‌هاي بسيار ريزي داشته باشد. در روش DIN آلمان نيز از سوزن مخروطي استفاده مي‌ كنيم. روش اندازه‌گيري زمان گيرش در كارگاه چنين است: دوغابي از گچ تهيه كرده ، درون ظرفي مي‌ريزيم و با چاقو شكاف مي‌ دهيم. چون هنوز گيرش اتفاق نيفتاده ، شكاف بسته مي‌شود. اين عمل را در زمانهاي مختلف آنقدر تكرار مي‌كنيم تا اينكه شكاف بسته نشود. هر وقت شكاف بسته نشد، آن زمان، زمان گيرش اوليه است. جهت محاسبه زمان گيرش نهايي، توجه مي‌كنيم كه اگر جايي از سطح آ ظرف گچي را با انگشت دوبار بفشاريم و در آن مكان آب جمع نشد، آن هنگام زمان گيرش نهايي است.

محافظ در برابر آتش

يكي ديگر از امتيازات گچ ، آنست كه لايه‌ اي است محافظ در برابر آتش . فرايند محافظت در برابر آتش توسط گچ چنين است كه فرض كنيد روي يك ستون فولادي ، با لايه‌اي از گچ پوشيده شده باشد. در صورت آتش سوزي ،آب تبلور تبخير شده ، لايه‌اي از بخار آب روي فولاد را مي‌گيرد . در نتيجه با وجودي كه دماي محيط در اثر آتش سوزي بالا مي‌رود، دماي ستون فولادي تا مدتي روي ۱۰۰ درجه سانتی گراد مي‌ماند و همين مقدار زمان براي رسيدن نيروهاي آتش سوزي و اطفاء حريق كافي است.